Tsunami 12-12 kan vijf jaar hulpverlening afsluiten met een positief bilan

Op 26 december 2004 werden 13 landen in Azië en Afrika rond Indische Oceaan geraakt door een tsunami, die levens en huizen meenam en de kustlijn op blijvende wijze veranderde. Indonesië, Sri Lanka, India, Thailand en de Malediven werden het zwaarste getroffen. Naar schatting 228.000 mensen lieten het leven, waarvan minder dan 1% toeristen. De aardbeving die vloedgolf veroorzaakte, had een kracht van 9,15 op de schaal van Richter en duurde acht minuten. Wereldwijd, massaal en snel stroomden de giften binnen voor hulpverlening aan de slachtoffers van de tsunami, allereerst vanwege de bevolking en dit mede dankzij de berichtgeving in de media tijdens de eindejaarsperiode. De overheid en internationale instanties bleven niet achter.

Ook in ons land was de solidariteitsbeweging indrukwekkend. ‘Tsunami 12-12’, de gemeenschappelijke oproep van zes humanitaire organisaties, werd gelanceerd op 28 december 2004 en afgesloten op 14 januari 2005 met gelijktijdige televisieshows in Vlaanderen en de Franse Gemeenschap, massaal gesteund door de andere persorganen. Eind 2005 werd de oproep van Tsunami 12-12 afgesloten op ruim 48 miljoen euro, geschonken door een half miljoen landgenoten.

Uit de rapporten van de humanitaire organisaties blijkt dat uiteindelijk bijna 56 miljoen euro werden toegewezen voor noodhulp, wederopbouw en ontwikkeling in de getroffen landen, waarvan nog 1,4 miljoen euro (2,5%) tijdens de volgende maanden en jaren zal besteed worden. Deze steun ging voor ruim één derde naar Sri Lanka, één derde naar Indonesië (Aceh) en 12% naar Zuid-India, de rest naar andere landen en regionale programma’s.

Met dit positief bilan kunnen Caritas International, Handicap International, Oxfam-Solidariteit, het Rode Kruis en UNICEF België de operatie Tsunami 12-12 dus afsluiten. Zij danken iedereen die daartoe op een of andere manier heeft bijgedragen.

De deelgenoten van Tsunami 12-12 zijn Belgische humanitaire organisaties die deel uitmaken van gevestigde internationale netwerken : Caritas Internationalis, Handicap International, de Internationale Federatie van Rode Kruis en Rode Halve Maan (IFRC), Oxfam International, UNICEF. De Belgische bijdragen tot de hulpverlening aan de slachtoffers van de tsunami werd meestal op een of andere manier gecoördineerd binnen deze internationale netwerken. In bepaalde gevallen werden bijna alle financiële middelen gebundeld voor een gemeenschappelijk programma van het netwerk, binnen andere werden operationele taken opgenomen door de Belgische NGO, in andere gevallen werden Belgische fondsen toegewezen aan welbepaalde programma’s.

Op www.1212.be vindt men een beknopte schets van de hulpverlening in de getroffen landen, dankzij de steun van de deelgenoten van Tsunami 12-12. Voor een meer volledige en gedetailleerde beschrijving van de acties, verwijzen wij naar de internetpagina’s van elke organisatie afzonderlijk.

Caritas International
Handicap International
Oxfam-Solidariteit
Rode Kruis Vlaanderen
Croix Rouge de Belgique - Tsunami + 5 ans
Croix Rouge de Belgique - Bilan financier
UNICEF België

Getuigenis

Als "crisiscoördinator", tijdens de eerste weken na de ramp, en als "beheerder" van Tsunami 12­12, lagen mijn taken en verantwoordelijkheden voor alles hier in eigen land. Het werd een bijna voltijdse job gedurende anderhalf jaar en een voortdurende bekommernis tot op vandaag.

Het ongeziene resultaat van de solidariteitsoproep is geen directe of uitsluitende verdienste van Tsunami 12-12, maar heeft wel aangetoond dat burgers, bedrijven, media en overheden zeer gevoelig zijn voor een goede samenwerking tussen hulporganisaties.

Begin januari 2005 kondigde Tsunami 12-12 al aan dat zij op zeer doorzichtige wijze verslag zou uitbrengen over de aanwending van al giften. In april werd een Transparantieverbintenis publiek gemaakt, op volkomen vrijwillige basis en met externe onafhankelijke controle. Op regelmatige tijdstippen werd gerapporteerd over de evolutie van de bestedingen en in juli 2007 werd een officieel geconsolideerd verslag (2004-2005) aan overheid en media overgemaakt.

Cijfers alleen zijn te droog om de levende werkelijkheid weer te geven. Tsunami 12-12 heeft in november 2005 tien "gewone" burgers, toevallig gekozen tussen 500.000 schenkers, de kans geboden om in Sri Lanka en Aceh getuige te zijn van de vooruitgang van de hulpverlening. Op 12 december deden zij hun verhaal, kritisch maar positief.

Ik had zelf twee keer het voorrecht om ook achter de cijfers te kunnen gaan kijken, in Sri Lanka in juni 2005 en in Aceh in november 2009. Zes maand na de tsunami waren de opruimingswerken nog volop aan de gang en leefden nog duizenden mensen in tenten, maar tegelijk kregen wij een indruk van terugkeer naar het normale leven. Spijtig genoeg hervatte kort nadien het militair geweld in Sri Lanka, werden opnieuw tienduizenden mensen op de vlucht gedreven en werden tsunamiprogramma’s opgeschort en later geheroriënteerd.

Wat wij, enkele weken geleden, in de provincie Aceh in Indonesië hebben gezien was indrukwekkend. De stad Banda Aceh, het zwaarste getroffen in 2004, is fysiek volledig weer opgebouwd en vernieuwd. De sociaaleconomische ontwikkeling trekt volop aan. De mensen zeggen ons dat ze er beter aan toe zijn dan vijf jaar geleden. De omstandigheden in Aceh waren uitzonderlijk: na dertig jaar militair conflict, kwam er een vredesproces op gang en de dynamiek die daaruit voortvloeide, werd versterkt door een grote beschikbaarheid van financiële middelen. Bakstenen zijn een noodzakelijke maar onvoldoende voorwaarde voor duurzame ontwikkeling. Op dat vlak is er nog werk aan de winkel, maar de fondsen van tsunami zijn opgebruikt, veel sneller dan wij begin 2005 durfden dromen. Internationale evaluaties hebben intussen uitgewezen dat de druk, vanuit de publieke opinie (en media) in de donorlanden, om snel de fondsen te besteden, ertoe geleid heeft dat vaak overhaast werd tewerk gegaan. Hulporganisaties zouden meer tijd hebben moeten nemen om te luisteren naar de verwachtingen van de overlevenden en om samen met hen wederopbouw en ontwikkelingsprocessen uit te werken.

De tsunamiramp zelf, de internationale solidariteit en de hulpverlening waren uitzonderlijk en niets of niemand was voorzien op zulke uitdaging. Als humanitaire actoren kunnen wij dit hoofdstuk afsluiten met een positief maar genuanceerd bilan en lessen trekken voor toekomstige rampen, in de hoop dat het nooit meer een dergelijke omvang zal aannemen.

Erik Todts
Crisisbeheerder Tsunami 12-12
GSM: 0476/982.204

-> Het rapport van het Belgisch Consortium voor Noodhulpsituaties (pdf):
"Tsunami 12-12 kan vijf jaar hulpverlening afsluiten met een positief bilan"

-> Het persbericht van UNICEF België