Waarom het zo moeilijk is om ondervoeding uit de wereld te helpen

Dit blog item behoort tot het project De overleving en ontwikkeling van het jonge kind

Hieronder enkele vragen en antwoorden om beter te begrijpen wat een voedselcrisis is en waarom dergelijke crisisen regelmatig terugkeren in de getroffen regio's.

Wat is ondervoeding?

Ondervoeding is te wijten aan de combinatie van een gebrek aan voedsel, de opname van te weinig essentiële voedingsbestanddelen en een slechte gezondheid.

Om te groeien en gezond te zijn hebben kinderen een uitgebalanceerd voedingspatroon (in hoeveelheid en in kwaliteit) nodig dat alle essentiële voedingsbestanddelen bevat die deelnemen aan hun ontwikkeling zoals mineralen, vitamines, jodium, vetten en proteïnen. Als bepaalde voedingselementen ontbreken in de basisvoeding van kinderen, kan dit erge gevolgen hebben voor hun gezondheid.

In de ontwikkelingslanden is ondervoeding in 35% van de gevallen de doodsoorzaak bij kinderen jonger dan 5 jaar.

Is ondervoeding altijd een gevolg van slechte oogsten?

Nee, helemaal niet. In de regio’s waar kinderen aan ondervoeding lijden, van acute of chronische aard, faalt het hele beschermingssysteem van die kinderen, zowel op het niveau van de familie, de gemeenschap, als de beschikbare diensten.

De oorzaken van een slechte voeding zijn uiteenlopend: een tekort aan voedingsmiddelen, stijgende voedselprijzen, lage inkomsten, moeders die kampen met een slechte gezondheid, een beperkte of geen toegang tot gezondheidszorg, ontoereikende sanitaire voorzieningen, een gebrek aan onderwijs, slechte eetgewoonten... Deze veelheid aan factoren maakt het zo moeilijk een oplossing te bieden voor dit probleem. “Eten geven aan ondervoede kinderen” is absoluut niet voldoende om het probleem van ondervoeding de wereld uit te helpen. Enkel een structureel antwoord op cultureel, sociaal, economisch en politiek vlak kan helpen dit soort crisissen het hoofd te bieden.

Wat is het verschil tussen acute en chronische ondervoeding?

Acute ondervoeding is de meest zichtbare vorm van ondervoeding, ook de meest erge vorm en moet onmiddellijk behandeld worden. Een kind dat lijdt aan deze vorm van ondervoeding, heeft een gewicht dat heel wat lager ligt dan een gezond gewicht voor zijn leeftijd en grootte. Zijn lichaam mist ‘brandstoffen’. Organen in het lichaam functioneren niet meer zoals het hoort, en het kind kampt met een sterk verzwakt immuniteitssysteem. Kinderen die acuut ondervoed zijn, sterven als ze niet snel behandeld worden.

Het probleem van chronische ondervoeding is een probleem op lange termijn en duikt dus niet plots op. Chronische ondervoeding is aanwezig in streken waar de bevolking regelmatig kampt met een tekort aan bepaalde voedingsstoffen. Chronische ondervoeding begint dus al tijdens de zwangerschap. Moeders die niet genoeg voedingsstoffen opnemen en van wie de voeding niet gevarieerd is, kunnen de nodige voedingsstoffen ook niet doorgeven aan hun ongeboren kind. Kinderen die aan chronische ondervoeding lijden, zien er op het eerste zicht vaak niet ongezond of ziek uit, maar zijn vaak kleiner dan gezonde kinderen van hun leeftijd. Ze zijn verzwakt en daardoor veel kwetsbaarder voor allerhande ziektes. Ze lijden ook sneller aan acute ondervoeding. Vaak hebben zij ook een lager IQ dan leeftijdsgenootjes.

Chronische ondervoeding heeft dus een negatief effect op het potentieel van een kind om een belangrijke medespeler te zijn in de maatschappij; ze remt de sociale, economische en politieke ontwikkeling van een gemeenschap, en breder, van een land. Alleen met voedingssupplementen kunnen kinderen die aan ondervoeding lijden op een normale en gezonde manier verder ontwikkelen.

Hoe behandelt UNICEF ondervoeding?

Kinderen die lijden aan acute ondervoeding zijn te verzwakt om van de ene dag op de andere ‘normaal’ voedsel te eten.

De meerderheid, ongeveer drie kwart, kunnen thuis behandeld worden, dankzij kant-en-klare therapeutische voedingsmiddelen die UNICEF verstrekt. Deze producten zijn medicijnen en mogen niet als 'normale' voedingsmiddelen verbruikt worden. Een voorbeeld hiervan is ‘Plumpy Nut’, een speciale pasta op basis van pindanoot. Ze is gemakkelijk te eten en bevat onder andere ijzer, calcium, zink, jodium, foliumzuur en meerdere vitaminen. Dankzij deze therapeutische voedingsmiddelen kunnen kinderen in enkele weken weer op de been geholpen worden.

10 à 15% van de kinderen die aan acute ondervoeding lijden hebben ook medische complicaties en moeten in het ziekenhuis opgenomen worden. Die kinderen krijgen een speciale therapeutische melk te drinken die zeer gemakkelijk te verteren is, zodat ze terug wat op krachten komen terwijl ze verzorgd worden. Daarna krijgen ze een andere, voedzamere, therapeutische melk en wanneer ze weer naar huis keren krijgen ze ‘Plumpy Nut’.

Voor de kinderen die aan chronische ondervoeding lijden, versterkt UNICEF voedingssupplementen (mineralen, vitaminen, jodium…).

Maar UNICEF organiseert ook toezicht op de groei van kinderen en het opsporen van chronische en acute ondervoeding. Hoe vroeger ondervoeding wordt opgespoord, hoe beter en hoe gemakkelijker het kind verzorgd kan worden. Het toezicht op de groei en het opsporen van ondervoeding gebeuren in gemeenschappen en in gezondheidscentra via informatiesessies voor moeders en via leden van de gemeenschappen die door UNICEF zijn opgeleid.

UNICEF voorziet ziekenhuizen en gezondheidscentra met orale rehydratatiezouten om diarree te verzorgen, antibiotica, vaccins, medicijnen en steunt het opzetten van gespecialiseerde voedingscentra waar ouders medische steun, raad en een gepaste behandeling kunnen vinden om hun kind weer op de been te helpen.

Wat is de link tussen ondervoeding en onderwijs?

Via onderwijs vergroten meisjes hun kans om uit de vicieuze cirkel van de armoede te komen en ontwikkelen ze hun zelfstandigheid. Ze leren onder andere een hele reeks essentiële bevoegdheden voor het dagelijkse leven: de voedselpiramide, de preventie van hiv/aids, het belang van borstvoeding gedurende de eerste zes maanden van het leven van hun kind, het belang van handenwassen en hygiëne… Een hele reeks kleine dingen die grote verschillen kunnen maken voor hun gezondheid en die van hun kinderen.

De kinderen van een moeder die naar school is gegaan hebben 50% meer kans om hun vijfde verjaardag te overleven, hebben meer kans om een evenwichtige voeding te krijgen die gepast is voor hun leeftijd, zijn minder snel ziek, hebben meer kans om verzorgd te worden wanneer ze ziek zijn, hebben meer kans om naar school te gaan… Dankzij onderwijs kan een heel land op deze manier uit de vicieuze cirkel van armoede komen in plaats van generatie na generatie dieper in de armoede te vallen.

Wat doet UNICEF om ondervoeding de wereld uit te helpen?

Zoals we hierboven hebben gezien, heeft ondervoeding heel diverse en terugkerende oorzaken in de getroffen gebieden. UNICEF grijpt op verschillende niveaus in om zowel de ondervoeding zelf als de elementen die er de oorsprong van zijn aan te pakken.

Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven worden door UNICEF opgeleid in gezondheid. Ze leren hoe belangrijk een evenwichtige voeding is voor de hele familie (in hoeveelheid en in kwaliteit) en tijdens de zwangerschap, de voordelen van exclusieve borstvoeding gedurende de zes eerste maanden, de voedingsbehoeften van een kind van 6 tot 23 maanden… De organisatie levert hen ook voedingssupplementen.

UNICEF informeert gemeenschappen, onder andere om hen te sensibiliseren over het feit dat een zwangere vrouw geen zwaar werk mag verrichten, om hen aan te zetten om vrouwen die borstvoeding geven te steunen, om hen te leren toezicht te houden op de groei van kinderen en tekenen van ondervoeding te herkennen…

UNICEF pleit bij regeringen om hen aan te zetten om de structurele oorzaken van ondervoeding aan te pakken en de nodige maatregelen te treffen om gezondheidsdiensten, eetgewoonten, onderwijs, sanitaire voorzieningen en het verdelen van drinkbaar water te verbeteren.

UNICEF doet aan preventie door voedingssupplementen te verdelen (mineralen, vitaminen…) aan zwangere vrouwen en aan kinderen die riskeren aan ondervoeding te lijden.

UNICEF helpt rechtstreeks de kinderen die aan ondervoeding lijden in gemeenschappen, via gezondheidscentra, gespecialiseerde voedingscentra, ziekenhuizen en gezondheidswerkers die zijn opgeleid om ondervoeding te behandelen en de bevolking te informeren.