Trefwoorden

Hoe kunnen ouders hun kinderen helpen met het verwerken van verliezen door COVID-19?

Het advies van een psycholoog om kinderen te helpen de verliezen te accepteren en te rouwen tijdens de coronapandemie.

De coronapandemie heeft een nooit eerder geziene situatie veroorzaakt. Mensen over de hele wereld missen  “het normale leven” en de routine. Sommige mensen rouwen daarbij ook om het verlies van een dierbare die stierf als gevolg van COVID-19. Verlies en rouwverwerking zijn voor iedereen moeilijke processen en zeker voor kinderen die daar soms voor het eerst in hun leven mee worden geconfronteerd.

We spraken met Lisa Damour, een kinder- en jongerenpsycholoog, bestsellerauteur, columnist voor de New York Times en moeder van twee kinderen, en vroegen haar hoe we jonge mensen, groot en klein, kunnen helpen om te gaan met verlies in deze moeilijke periode.

Wat zijn de verschillen tussen verlies en rouw?

“Verlies en rouwverwerking zijn krachtige psychologische ervaringen die volwassenen en kinderen verstoren en vaak tot veel verdriet leiden”, zegt Lisa Damour. “De term “verlies” kan worden gebruikt om te verwijzen naar dingen die kunnen terugkeren, bijvoorbeeld de ritmes en gewoonten van het leven vóór de pandemie”.

“Rouw” duidt daarentegen iets permanents aan, bijvoorbeeld “de dood van een dierbare”. Daar is het psychologische werk anders, omdat je moet accepteren dat de persoon is vertrokken, maar ook dat deze niet zal terugkeren, wat een moeilijk proces is”.

In welk opzicht verschillen de ervaringen van kinderen met die van volwassenen wat betreft verlies en rouw?

Volgens Lisa Damour hangt het sterk af van de leeftijd van de kinderen. “Zeer jonge kinderen kunnen moeilijk begrijpen wat er gebeurt, of het nu verlies of rouw is. Kinderen onder de 5 jaar begrijpen niet altijd waarom ze niet naar school gaan en waarom hun ouders thuis zijn. In het geval van overlijden begrijpen ze misschien niet echt wat de dood is en dat het definitief is. We moeten ons realiseren dat zeer jonge kinderen aanzienlijke veranderingen in hun leven ondergaan en dat ze de redenen of de oorzaken hiervan vaak niet volledig begrijpen”.

Voor kinderen van 6 tot 11 jaar is de situatie anders. “Ze hebben vaak nood aan uitleg. Ze zijn in staat te begrijpen waardoor de grote veranderingen of het overlijden van een persoon van wie ze houden, zijn veroorzaakt. Soms kunnen we ze de antwoorden geven waarnaar ze op zoek zijn en soms hebben we ze zelf niet, wat erg moeilijk voor ze kan zijn”.

“Voor adolescenten kan het proces een enorme impact hebben omdat emoties soms erg intens zijn. Mogelijk moet je hen geruststellen door uit te leggen dat de intensiteit van hun verdriet of de momenten waarop ze niet denken aan de dood van een familielid normaal en voorspelbaar zijn. Tieners zijn soms bang dat ze niet de juiste reactie zullen hebben”.

Hoe kan ik mijn kind helpen deze emoties te beheersen?

Wees empathisch en eerlijk, ongeacht de leeftijd van het kind, maar wees vooral duidelijk bij jongere kinderen. “Kinderen onder de 5 jaar hebben een duidelijke en eenvoudige uitleg nodig, zonder omwegen en ze verdienen die uitleg. We kunnen een kind niet uitleggen dat we iemand hebben “verloren”, omdat ze niet echt zullen begrijpen wat we proberen te zeggen. Het is nuttiger om op een tedere en hartelijke manier te zeggen: “Ik heb heel triest nieuws. Je grootvader is dood. Het betekent dat zijn lichaam niet meer werkt en dat we hem niet meer zullen zien”. Voor ouders kan zo’n directe zin moeilijk uit te spreken zijn, maar het is belangrijk om eerlijk en transparant te zijn. Het is moeilijk om iemands dood te accepteren en het is des te moeilijker als je niet echt begrijpt wat er is gebeurd”.

Ik verloor een van mijn ouders en ik rouw zelf ook. Hoe kan ik mijn kind toch helpen?

“Voor kinderen is het niet per se slecht om volwassenen te zien huilen”, zegt Lisa Damour. “Wanneer we verdrietig zijn als we een geliefde hebben verloren, dan hebben we op het juiste moment de juiste reactie. En het is belangrijk om kinderen te laten zien hoe ze een emotie kunnen overwinnen, ook al is het erg pijnlijk”.

Als je verdriet onoverkomelijk lijkt, dan is het essentieel om je kind niet bang te maken. “Je moet jezelf er niet van weerhouden om verdrietig te zijn voor je kinderen, maar als je verdriet moeilijk onder controle lijkt te zijn, probeer dan te kalmeren of vraag om de hulp die je verdient, zodat je kinderen zich niet overweldigd of bang voelen door je emoties”.

Wat kan ik verwachten als mijn kind rouwt om de dood van een dierbare?

Lisa Damour: “Bij kinderen van 6 tot 11 jaar en adolescenten is het helemaal niet ongebruikelijk om periodes van ongeloof of shock te zien bij het verlies van een geliefde, of zelfs momenten waarop ze vergeten wat er is gebeurd. Het is een normale, gezonde verdediging die alleen maar zorgt voor uitstel van zeer pijnlijk nieuws. Deze afweer is met tussenpozen aanwezig en deze periodes kunnen worden gevolgd door intense emotionele golven. Jonge mensen moeten de empathie en het geduld krijgen dat ze verdienen wanneer ze de dood van een geliefde proberen te accepteren”.

“Jonge kinderen kunnen regressief of aanhankelijk  zijn of weer achteruit gaan in hun ontwikkeling (bijvoorbeeld slaapproblemen of regressie bij zindelijkheidstraining). Ze proberen de dood van een persoon die een cruciale rol in hun leven heeft gespeeld te begrijpen en hebben te maken met de grote omwentelingen in de familie na deze dood. Hoe meer we streven naar stabiliteit, hoe meer het hen helpt zich te concentreren op belangrijk werk: begrijpen wat er is gebeurd en dit in de loop van de tijd accepteren”.

Ik ben bang dat mijn kind depressief is. Op welke signalen moet je letten?

“Verliezen verwerken en rouwen zijn zeer pijnlijke ervaringen”, zegt Lisa Damour. “Het is belangrijk om te weten of een kind er op de juiste manier mee omgaat of dat er reden tot bezorgdheid is. Deze is er wanneer een volwassene of een kind van welke leeftijd dan ook negatieve coping-strategieën toepast wanneer ze worden geconfronteerd met pijnlijke emoties. Het kan een ontwenning zijn die meerdere dagen aanhoudt, middelenmisbruik, slecht zelfmanagement of gedrag dat buitengewoon moeilijk te verdragen is in het dagelijks leven”.

“Als het op depressie aankomt, moeten ouders zich zorgen maken als hun kind meerdere dagen achtereen depressief of erg geïrriteerd lijkt. Zelfs als je rouwt, kent verdriet meestal tussenpozen: soms is het intens en soms neemt het af. We overwegen de mogelijkheid van depressie wanneer een kind of adolescent permanent depressief of prikkelbaar is. Als een kind aan een depressie lijkt te lijden, moet de ouder het advies inwinnen van een kinderarts, huisarts of professional in de geestelijke gezondheidszorg. Het moet echter duidelijk zijn dat wanneer we iemand verliezen, het rouwproces lang kan duren”.

Mijn kind mist belangrijke gebeurtenissen en het weegt op hem of haar door. Wat kan ik mijn kind vertellen?

“Kinderen hebben het volste recht gefrustreerd te zijn door de omwentelingen die het coronavirus in hun leven heeft veroorzaakt”, zegt Lisa Damour. Vanuit hun oogpunt zijn de verliezen groter, omdat deze verstoringen een hoger percentage vertegenwoordigen van de levensduur waarvan ze zich herinneren. We evalueren deze periode immers in termen van ons leven en onze ervaringen. “Wij volwassenen kunnen hen helpen door ruimtes te creëren waar ze hun frustratie kunnen uiten en door empathie te tonen, omdat veel van de geannuleerde gebeurtenissen uniek zijn in het leven. En zelfs als we vinden dat het niet zo ernstig is, wachten de kinderen maanden, zelfs jaren op deze momenten. Allen als we empathie tonen, kunnen we ze helpen om naar de acceptatiefase te gaan”.

>> Een boek in het Engels om uw kinderen COVID-19 te helpen begrijpen