Trefwoorden

Kinderrechten als antwoord op de uitdagingen voor ons onderwijs

UNI113210_Med-Res_web_unicef

Kwaliteitsvol onderwijs vanuit een kinderrechtenbenadering is onderwijs waarin het kind centraal staat in het onderwijsproces en waarbij actief wordt gewerkt aan de realisatie van kinderrechten. In het hele schoolbeleid, schoolcultuur en in het curriculum wordt vertrokken vanuit het hele spectrum van kinderrechten en vanuit de basisprincipes van het Kinderrechtenverdrag. Kinderrechten vormen een verbindend kader tussen alle uitdagingen die op het onderwijs afkomen (omgaan met pesten, diversiteit, taal, burgerschap, armoede, radicalisering, klimaat,…). Als dusdanig is werken met en rond kinderrechten dus geen extra opdracht voor de scholen, maar juist een extra hefboom om hun kernopdrachten waar te maken.

Kwaliteitsvol onderwijs zet prioritair in op gelijke kansen. Kwaliteitsvol onderwijs zorgt er voor dat er geen talenten worden verspild. Het zorgt dat de school een sociale lift is en dat elk kind ten volle zijn capaciteiten kan ontplooien. Het is een onderwijs waarbij de socio-economische achtergrond van een kind niet doorweegt op zijn leerprestaties. Kwaliteitsvol onderwijs versterkt de interculturele dimensie van het onderwijs. De (ruime) school moet bruggen slaan met de buurt, de ouders en de ruimere leefwereld van kinderen en jongeren om de kloof tussen thuis en school te verkleinen. Kwaliteitsvol onderwijs zet bovendien volop in op participatie van kinderen en jongeren met extra aandacht voor de meest kwetsbare kinderen.

Kinderrechten als hefboom voor de onderwijsuitdagingen
Kinderrechten moeten deel uitmaken van het DNA van het onderwijs, en volwaardig deel uitmaken van de opleiding en praktijk van leerkrachten. Dat is vandaag nog niet het geval. Het kinderrechtenkader biedt een antwoord op diverse uitdagingen in de dagelijkse onderwijspraktijk: diversiteit, pesten, taal, armoede, radicalisering, …Daarom is het hoog tijd voor maatregelen die op een systematische manier verankeren dat kinderen over hun rechten leren.

Wat is kinderrechteneducatie?
Kinderrechteneducatie is lesgeven over kinderrechten, het is ook lesgeven door en voor kinderrechten.

  • Onderwijs is een recht
  • Onderwijs over rechten: in de klas, vakspecifiek en vakoverschrijdend
  • Onderwijs door rechten: door de kinderrechten te verwerken in de manier van lesgeven, verrijkt de schoolomgeving zich op verschillende vlakken (bv. participatie, identiteitsvorming, gezondheid, veiligheid,…)
  • Onderwijs voor rechten: leren voor de werkelijke toepassing van de rechten in de maatschappij

Wat moeten kinderen en jongeren leren?
Waarden en houdingen

  • Leerlingen zijn er zich van bewust dat kinderrechten altijd en overal gelden.
  • Leerlingen dragen hun steentje bij tot een wereld die kinderrechten serieus neemt.

Vaardigheden

  • Leerlingen kunnen gebeurtenissen op school en uit de actualiteit linken aan kinderrechten.
  • Leerlingen komen actief zelf op tegen de schending van kinderrechten op school en daarbuiten.

Kennis

  • Leerlingen kennen het Kinderrechtenverdrag en kunnen bepaalde rechten illustreren.
  • Leerlingen begrijpen dat kinderrechten universeel geldig zijn en wat dit concreet inhoudt.
  • Leerlingen weten waar ze terecht kunnen indien hun rechten of die van anderen geschonden worden.

Kinderrechteneducatie in de eindtermen
Vanuit Artikel 29 van het Kinderrechtenverdrag en de hierop gebaseerde General Comment nr. 1, de zogenaamde ‘Aims of Education’1, stellen we een aantal criteria op die moeten gelden voor alle en het geheel van eindtermen/ontwikkelingsdoelen. In de herformulering van de eindtermen/ontwikkelingsdoelen zal hier dan ook rekening mee moeten worden gehouden.

Kind Centraal

  • De eindtermen moeten oog hebben voor de volledige ontwikkeling van het kind. Identiteitsvorming, socialisatie, interactie met anderen en de omgeving en mensenrechten moeten worden in acht genomen.
  • Elk kind is anders en heeft andere capaciteiten. Niet elk kind kan dan ook alle eindtermen halen. Eindtermen moeten een gedifferentieerde aanpak toelaten.
  • De eindtermen moeten een onderwijs promoten dat kindvriendelijk, kindgericht en empowerend is. Kindgericht onderwijs is onderwijs dat als doel heeft de persoonlijkheid, talenten en ambities van het kind te ontwikkelen, rekening houdend met de unieke eigenschappen, interesses, mogelijkheden en leernoden.

Waardenopvoeding en mensenrechteneducatie

  • Er moeten specifieke eindtermen worden geformuleerd voor mensenrechteneducatie, inclusief kinderrechten gebaseerd op het Kinderrechtenverdrag, op vlak van zowel kennis, vaardigheden als attitudes.
  • In de eindtermen moeten attitudes en vaardigheden geformuleerd worden voor waardenopvoeding waarbij dialoog en respect voor de eigen waarden en waarden van andere culturen worden gestimuleerd.
  • Er moeten eindtermen worden geformuleerd op vlak van vredeseducatie, conflictoplossingsvaardigheden en duurzame ontwikkeling vanuit een holistische benadering (systeemdenken).

Curriculum en onderwijsmethodes

  • De eindtermen moeten een holistische benadering van onderwijs promoten met een balans tussen fysieke, mentale, spirituele en emotionele aspecten van onderwijs, de intellectuele, sociale en praktische dimensies en zowel wat het kind nu aangaat als het levenslange aspect van leren.
  • Eindtermen moeten meteen relevant zijn voor de sociale, culturele, omgevings- en economische context van het kind én voor zijn of haar toekomstige noden.
  • Er moeten eindtermen zijn voor life skills die het kind ondersteunen om ten volle te kunnen genieten van zijn/haar mensenrechten en die ook te gaan promoten, zoals het nemen van weloverwogen beslissingen, conflictoplossingsvaardigheden, een gezonde levensstijl ontwikkelen, goede sociale relaties uitbouwen en verantwoordelijkheden nemen, kritisch denken, creativiteit etc.